Project Leeuwepoort als lichtend voorbeeld van circulair en toekomstbestendig bouwen
Even concreet. Dat was het uitgangspunt van de Cirkelstad community-bijeenkomst Utrecht-Amersfoort ‘Toekomstbestendig bouwen en Het Nieuwe Normaal in de praktijk’ op 16 maart j.l. Flink wat afgevaardigden van de gemeentes Utrecht, Amersfoort en Wijk bij Duurstede, bouwbedrijven en Hogeschool Utrecht waren naar AM Utrecht afgereisd om zichzelf bij te spijkeren over concrete voorbeelden, met in de hoofdrol het project Leeuwepoort.
“Is dit nu later?” Met deze tekst van Stef Bos begint Cirkelstad-spinner Wytze Kuijper de bijeenkomst: “De strekking van het liedje spreekt me erg aan. Dat je begint met grote dromen en jezelf later de vraag stelt: is dit nou eigenlijk waarover ik gedroomd heb? De uitdaging waar we nu voor staan is het proberen te benoemen waar we met z’n allen naar op weg zijn, want onze dromen zijn inderdaad groot, en de opgave voor o.a. nieuwbouw, bestaande bouw, maatschappelijk vastgoed, scholen, bruggen, wegen immens.”
Er worden niettemin grote stappen gezet, want Cirkelstad heeft sinds enige tijd ook waardevolle lijntjes met het Rijk. Wytze: “Alles wat we aan input ophalen, brengen we collectief naar boven. We mogen met trots zeggen dat we aan de schrijftafels van de ministeries zitten.”
Verbinden met Europa
Hij vertelt dat er inmiddels 1.700 projecten zijn geëvalueerd, wat zorgt voor een mooi draagvlak om “de beweging voor circulair bouwen naar voren te maken,” maar aan de verhalen van de aanwezigen te horen is die beweging al lang en breed aan het gebeuren. Vrijwel iedereen is druk bezig om Het Nieuwe Normaal en Toekomstbestendig Bouwen (al werken sommigen met andere terminologie, zoals ‘systeeminnovatie’) op te pakken en in beleid op te nemen.
Eenduidige taal en raamwerk
De termen doen er feitelijk niet zo veel toe. Gijs Derks (programmaleider Toekomstbestendig Bouwen): “Het uiteindelijke doel is om met zowel Het Nieuwe Normaal als het convenant Toekomstbestendig Bouwen te stoppen, als alles goed geborgd is in wet- en regelgeving en alle doelen zijn gestandaardiseerd en genormaliseerd. Er is echter nog wel wat werk te doen voordat ons dat gelukt is. Vooral omdat we ook Europa beter willen verbinden aan het convenant. We kijken naar manieren om met elkaar datapunten te creëren, zodat we gevoel krijgen voor een norm of ondergrens en de specifieke kennis die we verder moeten ontwikkelen. Daar geven we ook trainingen over. Persoonlijk spreek ik overigens liever over ‘raamwerk’ in lijn met de al bestaande taal bij Het Nieuwe Normaal dan van ‘convenant’, dat wat te statisch klinkt.”
Later dit jaar komt Cirkelstad met het raamwerk Toekomstbestendig Bouwen, met hier ook een eenduidige taal, waarmee we na de zomer ook projecten kunnen gaan evalueren gevolgd door een congres dat op 25 november zal plaatsvinden.
Project Leeuwepoort
Deze zomer start de bouw van project Leeuwepoort, dat bestaat uit 113 houtbouw-woningen (op steenworp afstand van Leidsche Rijn) waarvan de verkoop inmiddels is gestart. Anne van Mullem (projectontwikkelaar) en Emma Lucassen (manager innovatie en industrialisatie) presenteren het ‘best ingewikkelde’ plan dat aan het project ten grondslag lag en naarmate het proces vorderde op een aantal punten gewijzigd moest worden, maar wel met behoud van de hoge duurzaamheidsambitie.
Anne: “Het tenderontwerp verschilt op sommige onderdelen van het uiteindelijke ontwerp, omdat bijvoorbeeld de loggia’s en verspringende balkons niet mogelijk waren met houtbouw.” Dat zorgde voor een spanningsveld, want als je veranderingen gaat aanbrengen in een tender waarop je hebt gewonnen, moet je met gelijkwaardige alternatieven komen. “Daar hebben we de afgelopen vier jaar veel van geleerd. Het is zelfs zo dat we nu hele andere keuzes zouden maken.”
Een van de eye-openers was IsoMax glas, oftewel circulair isolatieglas. Emma: “Dat hebben we ontdekt en we zijn heel blij dat het ons gelukt is om het te gebruiken. Als je een beetje in de milieu-impact van producten zit, weet je dat glas een hoop doet in je scores.”
Succesfactoren
De woningen zijn energieneutraal, maar dat is niet het thema waar ze het hoogst op hebben gescoord. Emma: “Dat waren circulariteit, gezondheid en biodiversiteit. Bepaalde aspecten sneuvelen vaak al in de tenderfase, maar het is heel leuk dat bijvoorbeeld de vleermuistoren, die zowel winter- als zomerverblijf is, door alle fases heen heeft standgehouden. Net als de egeltuin, één van drie biodiverse binnentuinen, waar speciale egelpaadjes voor worden aangelegd.” Maar er komen ook huismussen, koolmeesjes, gierzwaluwen, roodborstjes, merels en wilde bijensoorten, dankzij een huisecoloog die ze bij elk project inschakelen. “We hebben eerst een vijftal ecologen gevraagd om uiteindelijk uit te komen bij iemand die echt met ons wil meedenken.”
Een andere succesfactor is de integrale samenwerking met BAM: “Dat was superbelangrijk; een aannemer die ook voor de ambities heeft gekozen en ervoor wil gaan. Daar hebben we met de interne samenwerking veel aan te danken.”
De successen wegen zwaarder dan de kanttekeningen, die er ook zijn. Emma: “We wilden meer hergebruikte stenen en veel meer hout, maar dat is helaas nog niet gelukt.”
10 nieuwe projectevaluaties – aanmelden is gestart
Voor de zomer worden tien andere projecten door Cirkelstad geëvalueerd op basis van Het Nieuwe Normaal en Toekomstbestenstendig Bouwen (Bèta-versie). Wytze: “De eerste drie zijn al binnen en iedereen is hierbij van harte uitgenodigd om mee te doen.” Er zijn wel een paar randvoorwaarden: “Het is in eerste instantie voorbehouden aan Cirkelstad partners die het convenant hebben ondertekend.” Hier kun je je project aanmelden.
Met Elianne Niyongabo-Paulussen van W/E Adviseurs, die tevens HNN-bureau zijn, worden de projectevaluaties middels een interview doorgenomen. Daarin vragen we onder meer hoe de afstemming met de gemeente is verlopen, waar kansen liggen en wat er bij een volgend project weer beter kan.”
Lessons learned
- De beweging naar voren is al volop gaande
- Circulair isolatieglas geeft veel winst
- Integrale samenwerking tussen projectontwikkelaar, bouwer, gemeente is essentieel
- Inschakelen van een ecoloog helpt voor een optimale biodiversiteit en natuurinclusiviteit
- Je kunt je nog aanmelden voor een project evaluaties
Meer weten?
Neem contact op met Wytze Kuijper, spinner Cirkelstad Utrecht-Amersfoort.