Op 14 april vond in De Harmonie in Tilburg een bijeenkomst van Cirkelstad Overheden plaats, met meer dan 20 deelnemers vanuit gemeenten en scholenorganisaties. Centraal stond circulair maatschappelijk vastgoed, met specifieke aandacht voor scholenbouw. De gemeente Tilburg en het project De Nieuwste School fungeerden hierbij als inspirerende casus. De bijeenkomst liet zien hoe circulariteit verankerd kan worden in gemeentelijke programma’s, om zo tot meer uitvoering en impact in projecten te komen.
Na een voorstelronde gaf Femke van Tatenhove, programmamanager circulair bouwen en openbare ruimte bij de gemeente Tilburg, een toelichting op het Tilburgse Programma Circulair. Dit programma is opgebouwd rond drie pijlers: de gemeentelijke organisatie, bouw en openbare ruimte, en de circulaire economie als economische motor. Vanuit deze pijlers zijn al diverse concrete toepassingen ontstaan, zoals een fysieke stenenbank, de integratie van circulariteit in de Routekaart Maatschappelijk Vastgoed 3.0 en experimenten met hergebruik en biobased materialen. Voorbeelden hiervan zijn onder andere de Stadswinkel, Belaveld en binnenkort de nieuwe Turnhal. Daarnaast werd kort stilgestaan bij de Tilburgse Trap, een lokale doorontwikkeling van de Leidse Ladder, die helpt om circulariteit vroeg in het proces te agenderen bij openbare ruimte.
Het MIHP VO+: circulaire stimulans in scholenbouw
Het inhoudelijke hart van de bijeenkomst werd gevormd door het MIHP VO+, het Meerjaren Integraal Huisvestingsplan voor het voortgezet onderwijs van de gemeente Tilburg. Binnen dit plan stimuleert de gemeente circulair bouwen door schoolontwikkelaars een budgetverruiming van 10% te bieden. Deze verruiming wordt vormgegeven via levensduurverlenging, onderbouwd door circulair bouwen. Voorwaarde is dat projecten circulair worden ontworpen en minimaal aan drie van de vijf criteria uit Het Nieuwe Normaal voldoen, inclusief prestatieniveaus. De MPG-eis is hierin verplicht en wordt aangevuld met twee aanvullende keuzeopties: materiaalgebonden CO2-uitstoot of herkomst materialen, en losmaakbaarheid of adaptief vermogen.
Deze aanpak wekte veel interesse bij de aanwezige gemeenten. Femke kon de vragen samen met haar collega’s van huisvesting beantwoorden, wat zorgde voor een levendig en verdiepend gesprek. Veel deelnemers gaven aan het inspirerend te vinden dat Tilburg circulariteit benadert vanuit een programmaperspectief, in plaats van per afzonderlijk project.
De Nieuwste School: circulair ontwerp in de praktijk
In het tweede deel van de bijeenkomst werd deze programmatische aanpak vertaald naar de praktijk aan de hand van het project De Nieuwste School. Architect Eefje Rikhof (Rothuizen) nam samen met Eric Hoogland (OMO), Mark van der Mast (ICS Adviseurs) en Marlous Wijffelaars (Volantis | part of Sweco) de deelnemers mee in het ontwerpproces. Zij lieten zien hoe circulaire ambities al in de initiatieffase zijn ontstaan en hoe OMO via een zorgvuldige aanbesteding bewust heeft gekozen voor partijen met ervaring in circulair werken. In het ontwerp wordt gestuurd op de vijf HNN‑indicatoren van het MIHP VO+.
Het ontwerp van De Nieuwste School is bijzonder door het behoud van bestaande gebouwen, waaronder een monumentaal pand en het koetshuis, gecombineerd met nieuwbouw die inzet op flexibiliteit, losmaakbaarheid en biobased materialen, variërend per gebouwdeel. Dit resulteert in een sterk en samenhangend concept rondom circulair bouwen. Naar verwachting voldoet het project aan de voorwaarden voor het extra circulaire budget van de gemeente Tilburg.
Daarnaast fungeert de school als leeromgeving: leerlingen ervaren dagelijks wat circulair en biobased bouwen betekent, naast andere duurzame keuzes zoals het WKO‑systeem. De complexiteit van het project maakte indruk op de aanwezigen en gaf een waardevol inkijkje in de dynamiek van een integraal projectteam en de omgang met circulaire ambities. Het ontwerpteam gaf daarbij aan dat de open dialoog met de gemeente Tilburg als zeer waardevol is ervaren, mede omdat de MIHP VO+ pas later in het ontwerpproces werd vastgesteld.
Lessons learned
- Programmasturing werkt: gemeenten gaven aan dat een programmatische benadering, zoals Tilburg toepast, helpt om circulariteit structureel te verankeren en niet afhankelijk te maken van losse projecten.
- Vroegtijdige dialoog is cruciaal: het ontwerpteam benadrukte dat een open gesprek met de gemeente helpt om ambities te verduidelijken en haalbaar te maken, zelfs wanneer kaders later worden vastgesteld.
- Circulaire criteria geven richting: de HNN‑indicatoren en de budgetverruiming binnen het MIHP VO+ bieden concrete handvatten voor ontwerpteams en stimuleren innovatie.
- Behoud en adaptiviteit loont: het combineren van bestaande gebouwen met flexibele nieuwbouw blijkt zowel circulair als functioneel waardevol.
- Scholen als leeromgeving: circulaire keuzes worden tastbaar voor leerlingen, wat bijdraagt aan bewustwording en educatie.
Afsluiting en vervolg
De bijeenkomst werd afgesloten met een open vragenronde. Meerdere gemeenten gaven aan dat zij achteraf graag met meer collega’s aanwezig waren geweest, een mooi compliment voor de sprekers en een bevestiging van de relevantie van circulaire scholenbouw binnen gemeentelijke organisaties.
Wil je ook bijdragen aan meer circulariteit binnen overheden? Neem contact op met Dennis de Hoog of Bas van de Westerlo via overheden@cirkelstad.nl en ontdek hoe je kunt aansluiten bij het netwerk.