Cirkelstad Amersfoort-Utrecht: Datagedreven toekomstbestendige  gebiedsontwikkeling

Cirkelstad bijeenkomst regio Amersfoort-Utrecht op 11 mei 2026

Hoe kun je, met behulp van data, algoritmes en miljoenen doorgerekende scenario’s, toekomstbestendige gebiedsontwikkeling zo optimaal mogelijk aanvliegen? Daarover liet Hugo Jager van Planalogic zijn licht schijnen tijdens de Cirkelstad bijeenkomst ‘Circulair- en toekomstbestendig bouwen door data-gedreven gebiedsontwikkeling’ in het Oude Gerechtsgebouw in Amersfoort. 

De locatie is er een met een geschiedenis, vooral voor spinner Wytze Kuijper. Tussen 2005 en 2010 hield hij hier kantoor: “Het is symbolisch om juist op deze plek te praten over gebiedsontwikkeling, want we hadden destijds grootse plannen met dit gebouw en het stationsplein. We zijn twintig jaar verder  . . . . . . Je ziet dus hoe lang een proces duurt! De vraag is of we het proces kunnen versnellen door anders met elkaar in gesprek te gaan. Spoiler alert: wij denken van wel.”

Open gallerij afbeelding

Open gallerij afbeelding

Het Ideale Proces – Samenwerkingsagenda toekomstbestendige gebiedsontwikkeling

Cirkelstad thematrekker gebiedsontwikkeling en ontwerponderzoeker van Het Ideale Proces, Vera van Maaren valt hem bij: “De Ministeries van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en Infrastructuur en Waterstaat (I&W), Dutch Metropolitan Innovations (DMI) en AgendaStad zijn bezig met de zogeheten Samenwerkingsagenda, waar 25 gemeentes bij zijn aangesloten. Iedereen werkt nu met dezelfde plaat – Het Ideale Proces – waarbij de focus ligt op een nieuwe manier van samenwerken. En daarvoor heb je een andere manier van denken nodig.” De plaat is een behoorlijk gedetailleerde flowchart waarin ook interactieve stappen zijn opgenomen. “Je denkt een paar stappen vooruit, test en blikt terug om daarna opnieuw je keuze te verifiëren. Je kunt op deze manier, zeker in het begin, betere beslissingen nemen. Een design sprint, wordt dit ook wel genoemd.”

Het Ideale Proces wordt constant doorontwikkeld. Elke zes maanden verschijnt er een nieuwe versie. Dat verklaart de kreet bovenaan de plaat: ‘Altijd af, nooit klaar’. Vera: “Ook werken we aan een moederdocument, met daarin de meest gestelde vragen en barrières.”

Parametrisch ontwerpen

Een methode die ervoor zorgt dat je wel anders naar vraagstukken móet kijken, is parametrisch ontwerpen. Gastspreker Hugo Jager van Cirkelstad partner Planalogic weet nog precies wanneer hij ermee in aanraking kwam: “26 februari 2015. Ik kwam in contact met Pim van Wylick, architect van onder andere het Olympisch Stadion in Beijing, het zogenoemde ‘Vogelnest’. Dat was een van de eerste gebouwen die zo complex in elkaar zaten dat het met pen en papier gewoon niet te doen was. Parametrisch ontwerpen, dus met wiskundige formules, oftewel algoritmes, was de enige optie.” Een paar jaar later was Planalogic een feit. Hugo: “Ik kom uit de bankenwereld en daar gebruiken ze enorm veel data om het optimum van de organisatie uit te rekenen met behulp van simulaties. Dat principe heb ik meegenomen naar Planalogic.”

Data-gedreven gebiedsontwikkeling

Van elk vraagstuk worden minimaal(!) enkele tienduizenden scenario’s gemaakt. Daarmee wordt een bijna overweldigende bak data gegenereerd, waarmee de klant zijn eigen optimum kan bepalen. Hugo: “Wij gaan niet op de stoel van de klant zitten, maar leveren slechts de data. Idealiter doen we dit zo vroeg mogelijk, nog voordat de gebiedsvisie is vastgesteld. Voor elk gebied in Nederland zijn we in staat aan te geven wat er gebouwd kan worden, op basis van de kaderstelling voor dat gebied, zoals de hoeveelheid groen, de verhouding tussen sociaal/vrije sector, en nog een aantal punten.”

Het grote voordeel van data-gedreven gebiedsontwikkeling is de mogelijkheid om integraal te analyseren. “Door alle vraagstukken op hetzelfde moment te analyseren, er heel veel simulaties van te maken, maakt de data inzichtelijk dat er koppelingen bestaan tussen verschillende doelstellingen die door middel van één maatregel te realiseren zijn.”

Zulke effectieve maatregelen zijn onder meer biobased bouwen (een betere MPG, minder CO2 uitstoot), een lagere parkeernorm (betere klimaatadaptatie, hogere woningwaarde) en compactheid. “Compactheid reduceert niet alleen de piekbelasting met 40%, maar verlaagt ook de bouwkosten met 30%. Door de stedenbouwkundige te vragen om een verkaveling te maken zodat ik er een programma op kan zetten dat compact is, kan ik in één keer drie, vier, vijf doelstellingen halen.”

Casus

Tenslotte rolt Vera in de ruimte een vloervullende versie uit van Het Ideale Proces. Iedere aanwezige krijgt een rol toebedeeld met bijbehorend petje in een bepaalde kleur: projectontwikkelaar (blauw), woningcorporatie (wit), procesmanager gemeente (rood), stedenbouwkundig ontwerper (geel), digital twin partij (groen) en de inhoudelijke expert (zwart). Aan de hand van een casus gaat iedereen met elkaar in gesprek. Vera: “Stel jezelf de vraag, vanuit je rol, welke informatie je nodig hebt, van wie, en ga op de plek op de plaat staan wanneer je in het proces wordt ingeschakeld. Wat ik vaak zie bij deze oefening is dat alle rollen in eerste instantie verspreid staan opgesteld, maar uiteindelijk staat iedereen bij elkaar in het beginstuk. En dat is precies wat we willen bereiken met de nieuwe manier van samenwerken.”

Ook aan de slag met Het Nieuwe Normaal?
Ook aan de slag met Circulair en toekomstbestendig bouwen?
Ook aan de slag met Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling?

Ook aan de slag? Van inspiratie naar activatie en implementatie. 
Neem contact op met Wytze Kuijper | wytze.kuijper@cirkelstad.nl