Samen versnellen naar een circulaire toekomst: terugblik op het HNN-leertraject in de GMR 

Hoe maken we circulair bouwen niet alleen een ambitie, maar vooral dagelijkse praktijk? Met die vraag willen de zeventien gemeenten die onderdeel uit maken van de Groene Metropoolregio (GMR), samen met woningcorporaties, ontwikkelaars, bouwbedrijven en conceptaanbieders, aan de slag in het leertraject Het Nieuwe Normaal (HNN). Op 13 juli kwamen de deelnemers bij elkaar. 

Tijdens het traject zijn tien woningbouwprojecten uit de regio geëvalueerd. Niet om projecten met elkaar te vergelijken, maar om samen te ontdekken wat werkt, waar knelpunten ontstaan en hoe circulair bouwen sneller en beter kan worden toegepast. Het resultaat is een schat aan praktijkervaring die de Groene Metropoolregio helpt om gezamenlijk verder te bouwen aan een circulaire, en toekomstbestendige leefomgeving.

Van ambitie naar toepassing

Het HNN-leertraject sluit aan bij de gemaakte regionale Woondeal afspraken: naast aantallen woningen ook werk maken van circulair- en conceptueel bouwen. De ambitie om, vanaf 2025, 25% minder primaire grondstoffen te gebruiken en 25% van de bouw industrieel te realiseren, vraagt dan ook om monitoring: waar staan we en hoe gaan we dit dan ook echt waarmaken. Dat gebeurt met de Impactladder om te monitoren op o.a. HNN-indicator en herkomst van materialen.

Waar die eerste fase vooral draaide om het ontwikkelen van een gezamenlijke ambitie en de eerste pilotprojecten, staat de tweede fase in het teken van de praktijk: hoe vertalen we die gemeenschappelijke taal (HNN) en gestelde ambities naar concrete projecten. Hoe gaan we stap voor stap beter worden en hoe kan dat gaan bijdragen aan een betere samenwerking tussen opdrachtgever, opdrachtnemer en gemeente en in het projectteam en in de betrokken organisaties.

Aan de hand van tien uiteenlopende woningbouwprojecten, variërend van grondgebonden tot gestapelde bouw, van traditionele- en houtbouw tot binnenstedelijke herontwikkeling en conceptuele bouw, hebben we geëvalueerd hoe de HNN-indicatoren in de praktijk al worden toegepast en welke keuzes, soms onbewust, daadwerkelijk bijdragen aan meer circulariteit.
De inzichten uit deze HNN-evaluaties zijn het startpunt om vanuit dit eerste leertraject te komen tot een lerende omgeving voor circulair- en toekomstbestendig bouwen.

Wat viel op?

De evaluaties laten zien dat veel duurzame oplossingen niet ontstaan door één innovatieve techniek, maar juist door slimme ontwerpkeuzes en intensieve samenwerking.

Een kleine opsomming van laaghangend fruit:

• Leg de focus op kennisoverdracht in je organisatie
• Je kunt als ontwikkelaar ook zelf ambities inbrengen
• Leg de focus op 4 HNN-indicatoren
• Ga als Gemeente, opdrachtgever en opdrachtnemer bij de start al samen aan tafel
• Maak van een oplossingsrichting (houtbouw), geen doel
• Benut beschikbare instrumenten (BCI, GPR, Madaster)
• Veel projecten pakken al door op natuurinclusief en biodoversiteit
• Maak een Afvalbeheersplan als projectdoelstelling
• Overweeg hergebruik van funderingspalen – het kan!
• Betrek co-maker, maak werk van partnerschappen
• Vrij indeelbare binnenwanden – het kan!

Zo blijkt materiaalreductie één van de krachtigste instrumenten. Minder materiaalgebruik leidt niet alleen tot een lagere milieu-impact en een betere MPG-score, maar verlaagt vaak ook de kosten en vergroot de uitvoerbaarheid van projecten.

Ook prefab en conceptueel bouwen blijken belangrijke versnellers. Ze zorgen voor minder bouwafval, kortere bouwtijden en een efficiënter gebruik van materialen. Opvallend is dat deze keuzes vaak oorspronkelijk werden gemaakt vanuit planning of kosten, terwijl ze tegelijkertijd grote duurzaamheidswinst opleveren.

Daarnaast bevestigen de projecten dat houtbouw belangrijke voordelen biedt, zoals CO₂-opslag en een betere score op herkomst van materialen. Tegelijkertijd laat het leertraject zien dat houtbouw, alleen niet voldoende is. Circulariteit vraagt om een integrale benadering waarin ook ontwerp, installaties, losmaakbaarheid en materiaalgebruik worden meegenomen.

Het proces maakt het verschil

Projecten waarin opdrachtgevers, ontwerpers, aannemers, leveranciers en duurzaamheidsexperts vanaf het begin gezamenlijk optrokken, presteerden aantoonbaar beter. Heldere ambities aan de voorkant, meetbare doelen en een gezamenlijke verantwoordelijkheid zorgen ervoor dat duurzame keuzes ook gedurende het hele project overeind blijven.
Daar staat tegenover dat duurzaamheidsambities nog te vaak kwalitatief worden beschreven, terwijl concrete prestatie-eisen en monitoring gedurende ontwerp en uitvoering regelmatig ontbreken. Daardoor verdwijnen goede voornemens soms gedurende het project naar de achtergrond.

Leren van elkaar

Een belangrijke opbrengst van het HNN-leertraject is dat kennis niet langer binnen afzonderlijke projecten blijft. Door ervaringen met elkaar te delen ontstaat een lerend netwerk waarin gemeenten, corporaties, ontwikkelaars en bouwbedrijven gezamenlijk werken aan betere projecten.

De evaluaties laten zien dat organisaties steeds bewuster omgaan met circulaire ambities intern in de organisatie, en dat de aandacht zich verbreedt van alleen MPG naar thema’s als CO₂-impact, herkomst materialen, losmaakbaarheid, gezonde materialen.
Daarmee helpt Het Nieuwe Normaal om circulair bouwen integraal onderdeel te maken van de dagelijkse praktijk.

Samen verder

Het leertraject markeert geen eindpunt, maar juist een volgende stap. De gezamenlijke uitdaging ligt nu in het verder standaardiseren van werkwijzen, het beter borgen van circulaire ambities in organisaties en contracten en het blijven leren van nieuwe projecten.

De boodschap waarmee de bijeenkomst werd afgesloten is dan ook helder: circulair bouwen vraagt niet alleen om nieuwe materialen, maar vooral om nieuwe manieren van samenwerken, leren en sturen. Door kennis te delen, prestaties te monitoren en elkaar als regio te blijven versterken, wordt Het Nieuwe Normaal stap voor stap ook daadwerkelijk het nieuwe normaal.

Jij ook (verder) aan de slag met HNN?

Dit zijn de mogelijkheden:

• Circulaire helpdesk | 2-20 uur gratis inzet van circulariteitsexpert
• Via RVO expertpool woningbouw/ circulariteit – (aanvraag moet worden ingediend vanuit gemeente) – stuur je hulpvraag naar info@hetnieuwenormaal.nl en dan helpen ze je verder
• HNN-spreekuur – maandelijks spreekuur om kennis en ervaringen te delen en te vermenigvuldigen. Aanmelden kan hier 
• HNN-Maatregelentoolbox – Welke maatregelen hebben andere teams in projecten genomen. Krijg inzicht hoe je kan sturen met maatregelen per HNN-indicator.
• Wil jij ook een HNN leertraject met 10 projecten? Neem contact op met Wytze Kuijper

Contact

Meer weten? Neem contact op met Wytze Kuijper via wytze.kuijper@cirkelstad.nl of 06.22.968.568