Burgemeester Jacqueline Cramer: Ik ben ongeduldig

Interview met burgemeester Jacqueline Cramer, uit het Collegeprogramma 2017 – 2020.

Jacqueline Cramer is haar hele werkzame leven al actief voor de planeet, in politiek, wetenschap, bedrijfsleven, milieubeweging en met een eigen milieuadviesbureau. Na haar ministerschap van VROM (Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) in 2010 werd ze hoogleraar Duurzaam Innoveren aan de faculteit Geowetenschappen van de Universiteit Utrecht, en oprichter/directeur van het Utrecht Sustainability Institute. In 2015 treedt zij daar terug en wordt zij ambassadeur Circulaire Economie bij de Metropoolregio Amsterdam vanuit de Amsterdam Economic Board.

Over mijn rol

Ik richt mij op het organiseren van veranderingsprocessen op het gebied van circulaire economie die op regioschaal en in samenwerking met elkaar van de grond kunnen komenDaarbij gaat het met name om herontwerp en hergebruik van producten en hoogwaardige grondstoffenrecycling. Een van de prioriteiten is circulair bouwen en slopen. Willen we dit tot stand brengen, dan is de inzet nodig van de opdrachtgevers en de gehele bouwketenDe opdrachtgevers kunnen via hun aanbestedingsbeleid circulaire initiatieven in de markt stimuleren. De bouwketen heeft vervolgens de taak om deze te realiseren.Binnen de Metropoolregio werkt de Amsterdam Economic Board samen met alle gemeenten die circulaire economie ook hoog in het vaandel hebben. Zo zijn bijvoorbeeld Amsterdam en Haarlemmermeer hard bezig met circulair slopen en bouwen.

Over leiderschap

Binnen Cirkelstad hebben we flink wat pilots opgezet en uitgevoerdPilots zijn prachtig, maar op een gegeven moment snap je het kunstje en dan moet je krachten bundelen om met de opgedane ervaring opschaling te realiserenDie fase is nu aangebroken, er zijn al zoveel voorbeelden en het is cruciaal dat we steeds maar weer benadrukken dat we circulair kunnen en moeten werken. Opdrachtgevers hebben een sterk sturende rol, ze kunnen in alle aanbestedingen circulaire eisen stellenDaarvoor hoeven ze niet alles tot achter de komma exact te formuleren, laat dat maar aan de markt overMaar ze moeten wel de propositie neerzetten en daar zit nog te weinig druk achter.

Circulair werken pakt positief uit op sociaal en milieugebied en is economisch rendabel, dat is al verschillende keren aangetoondMaar het gaat wel om een fundamentele transitie met andere rollen voor de betrokken spelers, die anders gaan werken met elkaar, meer samen. Er komen nieuwe relaties met opdrachtgevers, de boekhouding en kostencalculaties worden aangepast en er gaat gewerkt worden met andere financiële modellen. Aanbestedingen worden anders ingericht en tenslotte wordt gebruik gemaakt van nieuwe technologie. Bij elkaar is dat heel veel, terwijl alleen al het denken in andere financiële termen voor velen al een enorme hobbel blijkt te zijnHet grootste probleem is koudwatervrees, angst voor het onbekende, voor iets nieuws.

Daarom is er grote behoefte aan leiderschap dat getuigt van moed en doorzettingsvermogenHet is een kwestie van doen, het goede voorbeeld gevenDie rol is bij uitstek weggelegd voor de overheid: in aanbestedingen moet de overheid circulariteit eisenHet is natuurlijk een samenspel, maar het is niet zo dat de markt het vanzelf oppakt als ze van opdrachtnemers geen eisen meekrijgen voor circulair.

 

Het grootste probleem is koudwatervrees, angst voor het onbekende, voor iets nieuws.

 

Over verandering

Ik loop al heel wat jaren mee.Dit soort ingrijpende veranderingsprocessen, noodzakelijk om duurzaamheid te verankeren, zijn voor negentig procent een kwestie van de nieuwe denkwijze inbedden in organisaties, in productketens en in de maatschappij als geheel. Techniek is niet het probleem, het zijn in wezen sociale processen van maatschappelijke verandering.Dat is lastig omdat institutionele krachten waarmee kwaliteit geborgd is, ook weerbarstig blijken als je ze wilt ombuigen. Organisatiestructuren zijn logge machines, het is een bekend gegeven, teams groter dan vijftig mensen zijn in transities niet handig. Daar komt nog bij dat de bouw zeer versnipperd en conservatief georganiseerd is vanwege de verregaande reguleringDoor het rigide bouwbesluit zit de bouw in een soort dwangbuis, een korset waardoor innovatie moeilijk van de grond komtEen cultuurverandering op dit gebied is erg weerbarstig.

Ik ben ongeduldig, want de problemen die we moeten oplossen zijn urgentDus is de vraag hoe je alle spelers in het netwerk in een versnelling krijgtDaarvoor zijn op elk niveau change agents nodig, zoals een wethouder met visie, die een duidelijke lijn uitzet en ook zijn organisatie inspireert en aanstuurt. Ook de medewerkers bij de vastgoedpoot van de gemeente moeten het in aanbestedingen meenemen en de afdeling financiën in hun begrotingDe wethouder zal moeten sturen als dat noodzakelijk is en de juiste instrumenten inzettenHet is een taai proces, dat is inherent aan veranderingKleinere gemeenten hebben vaak capaciteitsproblemen, die moeten geholpen worden met juiste en passende informatie.

Over Cirkelstad

Cirkelstad heeft duidelijk meters gemaakt. Het concept spreekt aan, het logo en de voorbeelden zijn zeer helder en overtuigend. Daarmee kun je de boer opCirkelstad, zelf geen partij, kan wel een platform zijn om partijen aan elkaar te verbinden en kennisoverdracht te organiseren. Ik wil met een coalition of the willing zaken in gang zetten, niet wachten op de langzaamste in de raceCirkelstad kan met events en communities of practice helpen om de principes van circulair bouwen en slopen bekend te maken bij alle spelers in de branche, omdat we dringend moeten gaan opschalenZonder meer volume blijven we steken in een kip en ei verhaal, zonder opschaling zijn er te weinig circulaire stromen en zijn er te weinig mogelijkheden om door te pakken.

Over de wil

Ja, ik ben ongeduldig.We kunnen circulair gaan, het is financieel haalbaar, ongelooflijk interessant vanuit duurzaamheidsperspectief, het schept meer werkgelegenheid, het stimuleert de innovatieJe ziet nu wel een duidelijke lijn in een meer duurzame richting, veel meer dan twintig jaar geleden, maar er is nog een lange weg te gaanHet kan, het moet, nu nog de wil.

 

Pilots zijn prachtig, maar nu moeten we krachten bundelen en met opgedane ervaring opschaling realiseren.

 

 

CASUS

Over hoofden en harten

Als circulair slopen en bouwen beleidsuitgangspunt is geworden, moet het in de organisatie worden opgepaktDe kunst is de juiste spelers enthousiast te krijgen, zodat het in de hoofden en harten van alle betrokkenen, verantwoordelijk voor de uitvoering, komt. Dat lukt alleen als er draagvlak is, als mensen op één lijn zitten, als ze begrijpen waar het om gaatDaarom moet je communiceren in een taal die mensen snappen, acteren op aansprekende voorbeelden en interacteren, relaties opbouwen op zo’n manier dat je daarmee het proces kan versnellen en opschalen, mainstreamen en verankerenHet zijn cycli waarmee je steeds verder komt, leercirkels van kennisontwikkeling, kennisdeling, professionalisering en vernieuwing. Ook in de wetenschap is dat nog best wel nieuwWe kijken nog teveel aan de buitenkant of de transparantie in de organisatie en de CSR-principes wel op orde zijn, maar je moet niet alleen aan de voorkant kijken, maar ook erachter, wat is nodig om zo’n proces binnen een organisatie te doen slagen? Het is belangrijk om die leerprocessen te laten zien en te delen, anders blijven we met alle goede bedoelingen steeds maar weer steken in pilots.

< Save the Date ‘Tomorrow cities’ | Coöperatie Cirkelstad U.A. live >