Bewoners als opdrachtgevers en ­uitvoerders in sociale huur? Maak kennis met SPACE-S

Inbo

Aron Borgers, Inbo

In 2012 timmerde woningcorpo­ratie Woonbedrijf een bord op een mooie plek in de ­Eindhovense wijk Strijp-S. “Wie wil hier ­wonen?” Wie zich aanmeldde, kreeg een rol als opdrachtgever. Vijf jaar laten stonden er 402 sociale huur­woningen van meer dan 200 verschillende types, mee bedacht en meegebouwd door de bewoners zelf. Met ­duurzame materialen, veel collectief groen en daktuinen. Opgeleverd in een looptijd en voor een budget dat standaard hoort bij sociale woningbouw. SPACE-S laat zien wat er mogelijk is als je bewoners mee laat doen: de stadswijk als co-creatie. 

Aron Borgers is architect bij Inbo, dat de aanbesteding won omdat het bedrijf het experiment met de huurders aan durfde te gaan. Hij deelt een aantal belangrijke lessen.

Hoe je een positieve feedback loop maakt tussen bewoners en ­architecten

Als architect legde Inbo ontwerp- en materiaalkeuzes voortdurend voor aan de toekomstige huurders. “We zochten daarbij allerlei manieren om met de mensen in gesprek te komen.”  Zo organiseerden ze evenementen om maquettes te laten zien onder het genot van bier en borrelnoten. “Het was belangrijk om altijd af te sluiten met richtinggevende conclusies.” Ook sociale media als Facebook waren belangrijk, om voortgang te tonen en feedback op te halen.

In co-creatie is het een uitdaging hierin een begin te maken. Zo wilden Woonbron en Inbo de toekomstige bewoners niet teveel sturen, maar vanaf de eerste schets mee laten denken. In een eerste sessie lieten ze iedereen in woorden duiden welke richting het op moest gaan. Aron: “Woorden als ‘stoer’, ‘industrieel’ kwamen bovendrijven, en er moest veel glas in.” 

Zo ontstond een creatieve feedback-­loop tussen ontwerpers en bewoners. Inbo associeerde verder op de woorden en draaide ontwerp-impressies uit waarmee ze hun kantoor vol hingen. Mensen kwamen langs en konden stemmen met een sticker: duim omhoog of duim omlaag. Die duimpjes gaven richting aan verdere ontwerpen. 

Prikkels creëren voor ­bewonersinitiatieven

Enkel de dialoog in leven houden is niet voldoende. Mensen moeten er tijdens het proces soms nog achter komen wat ze willen. Dat faciliteerde Inbo bijvoorbeeld door het zintuiglijk voor ze te maken. Aron Bogers: “We hebben wekenlang ons halve kantoor leeggeruimd gehad,” om opties in ontwerp voor te bouwen. Zo zagen en voelden de toekomstige bewoners wat de consequenties van ontwerp- en materiaalkeuzes waren.

Een andere succesvolle interactie ontstond door de introductie van een speciale valuta, de ‘matspunten’. Die konden bewoners verdienden door mee te doen en zelf initiatieven te ontplooien. Zoals bankjes maken voor een gemeenschappelijk tuinterras. Hoe meer matspunten je had, hoe eerder je mocht kiezen waar in het complex je wilde wonen.

Vreemd dat de bottom up aanpak nog steeds niet de norm is. SPACE-S laat zien dat het stapelen van ideeën kan leiden tot een rijk en divers stedelijk woonmilieu en dat je met betaalbare woningen een prachtige nieuwe impuls aan de wijk kunt geven.