Circulaire bouwmaterialen nodig? Kijk op de oogstkaart

Superuse Studios

Jan Jongert, Superuse Studios

“De verloren gaande waarde van materialen: triljoenen dollar door het afvoerputje.” Jan Jongert, architect en ­medeoprichter van Superuse Studios, schetst zijn drijfveren voor circulair ­bouwen. Als professioneel upcycler, beheerder van oogstkaart.nl en architectenbureau timmert Superuse Studios al 20 jaar aan de weg om dat afvoerputje te dichten. Zo staat het bedrijf aan de basis van Blue City – het voormalig zwemparadijs Tropicana dat uitgroeit tot broedplaats voor circulaire ondernemingen.

De incidenten: windmolenwieken en gestanste staalplaten

Jan Jongert laat zien hoe je van incidenteel naar systematisch upcyclen van reststromen komt. Bijna alles in de gebouwde omgeving wordt lineair geproduceerd, gebruikt en weggegooid. Dus komt er voortdurend veel bruikbaar afval vrij. Van windmolens bijvoorbeeld. De wieken daarvan zijn eindig. “Daar bouwen wij mee,” bijvoorbeeld in de opdracht voor een Rotterdamse speeltuin. Als je die wieken eraf zaagt, komen er zaagresten vrij. “Die verwerken we in straatmeubels.”

Als je hierin zoekt naar materiaalstromen die met voorspelbaarheid vrijkomen, dan kan je dit soort upcycling opschalen. De staalindustrie, bijvoorbeeld, stanst elke dag elementen uit stalen platen. In plaats van de restplaten laagwaardig te recyclen, kan je ze ook gebruiken in de bouw, “direct zoals het eruit komt”. Super­use Studios deed dit voor de gevel van het afvalbrengstation in Den Haag.

De oogstkaart: van incident naar structureel 

Als je genoeg van bovenstaande bedrijven en locaties in kaart brengt, waar vaak bruikbare restmaterialen vrijkomen, dan krijg je een oogstkaart. Dit is een instrument om vraag en aanbod van gebruikte materialen te verbinden. Superuse Studios houdt haar oogstkaarten online bij, op oogstkaart.nl, zodat een digitale markplaats voor upcyclers ontstaat. 

Blue City

Superuse Studios paste deze ideeën toe bij de transformatie van voormalig Tropicana tot Blue City, een circulair werkcomplex van 12.500 m2. Zo hebben ze met de oogstkaart 90% van alle benodigde bouwcomponenten kunnen vinden – alles uit slooptrajecten of industriële reststromen in Nederland. Dit leverde een reductie op van bijna 70% van CO2-uitstoot ten opzichte van een duurzaam maar niet-circulair ontwerp.

Ook de ondernemers die zich in Blue City kunnen vestigen, worden op bruikbare reststromen geselecteerd. Zodat het afval van de één direct een grondstof is voor de buurman. 

Jan Jongert vertelt hoe hun werk soms knelt met bestaande procedures. Zo wil Gemeente Rotterdam inzetten op vergroening van de stad. Echter, toen Superuse Studios een ontwerp indiende waarbij het groen ook daadwerkelijk een esthetisch onderdeel van het gebouw was, moest dat eerst uit het ontwerp geschrapt om de plannen door welstand te krijgen. “Zo zie je dat tussen verschillende onderdelen van de gemeente nog niet alles gelijkgetrokken is.”

Opschalen in China: de oogstkaart als exportproduct

Op een recente Nederlandse handels­missie nam Superuse Studios de oogstkaart-methode mee naar China. Daar vonden ze een ­opdrachtgever die in eerste instantie voor één bedrijventerrein en uiteindelijk voor 130 bedrijventerreinen dit soort tools nodig heeft, om materiaalstromen in beeld te brengen. Jan Jongert: “In China wordt Circulaire economie vooral opgevat als industriële symbiose, Ze doen daar echt enorme inspanning voor en huren hiervoor kennis uit Nederland in. Hoeveel zwembaden zouden er in Beijing zijn, om circulair te transformeren?”