Hoe Amersfoort een stad van ­circulair beton wordt

Gemeente Amersfoort

Ludwig Temme, Gemeente Amersfoort

In 2030 wil Amersfoort een afvalloze en CO2-neutrale stad zijn. De eerste stappen worden dit jaar gezet. In 2017 heeft Gemeente Amersfoort een beleidsplan gemaakt, hoe de circulaire economie samen met de stad te versnellen. Vanaf 2018 wordt het plan uitgevoerd. Beton speelt daarin een belangrijke rol. Want beton heeft impact. Er gaat fors gebouwd en gesloopt worden in Amersfoort. Daar is beton voor nodig én er komt beton bij vrij.

Circulair beton maak je niet alleen

Die betoncirkel heb je niet een-twee-drie gesloten. De gemeente is afhankelijk van anderen, van aannemers en toeleveranciers bijvoorbeeld. Samen moeten ze ontdekken wat circulair beton voor de stad betekent. Dat besef is belangrijk om überhaupt te kunnen beginnen, legt Ludwig Temme uit, de teamleider projectrealisatie openbare ruimte in Amersfoort. “We hebben als gemeente niet de illusie dat we ‘nu’ circulair kunnen worden, en dat we dit als gemeente zelf kunnen regelen.” 

Als opdrachtgever kan Gemeente Amersfoort wel een eis in het bestek schrijven, in de hoop dat de markt vanzelf meebeweegt. Maar de wenselijke innovatie staat niet zomaar op het lijstje leveranciers van de aannemer, of op het lijstje van de gemeente zelf. En bovendien heeft de gemeente niet de omvang om een betonproducent te verleiden z’n hele productieproces erop aan te passen. Dus zoekt Amersfoort eerst samenwerking, om samen met marktpartijen te ­innoveren.

Via projecten de protocollen ­v­eranderen

Dat lukt in de ervaring van de gemeente het beste in een afgebakend proefproject, waar de standaardprotocollen voor even niet gelden. Ludwig Temme: “Als je samen wilt veranderen, moet je beginnen in een omgeving waarin dat veilig is.” 

Amersfoort heeft al twee van zulke projecten lopen, om de betonketen circulair te maken. In het eerste leveren ze al het betonpuin dat het slopen van stoeptegels en andere gemeentelijke bouwwerken in de stad oplevert direct aan een betonproducent. Die maakt er nieuwe betonproducten van, die Amersfoort weer kan inkopen als de stad nieuwe stoeptegels nodig heeft. 

Voor dit project veranderde de gemeente haar standaard inkoopprocedures. Ludwig Temme: “Normaal kopen we in via de aannemer. Nu wilden we meer vooraan in de keten zitten, daar waar de innovatie plaatsvindt.” Ook gaat de standaard toepassing van betonpuin op de schop. Normaal gesproken komt puin als granulaat in funderingslagen en andere laagwaardige toepassingen terecht. Nu blijven de grondstoffen behouden op hetzelfde niveau: beton wordt beton, stoeptegel stoeptegel.

In een tweede project onderzoekt ­Gemeente Amersfoort samen met TNO of oud beton volledig te decomponeren is in de oorspronkelijke grondstoffen (zand, cement, grind, water), om nieuw ‘herwonnen’ beton van te maken voor fietstunnels.

Beide projecten zijn opschaalbaar, benadrukt Ludwig Temme. In de gemeente zelf, door met de inzichten en successen uit de projecten het moederbestek aan te passen. Maar ook buiten de gemeente: “U moet het ook toe kunnen passen.”