Van circulaire uitvraag naar realisatie bij Zwembad Aquadoorn

Het netwerk van Cirkelstad Deventer-Apeldoorn was op uitnodiging van gemeente Apeldoorn te gast om een kijkje te nemen in de praktijk bij de totstandkoming van het nieuwe Zwembad Aquadoorn in Apeldoorn. Vooraf namen vertegenwoordigers van de gemeente Apeldoorn en aannemer Wind Design & Build de aanwezigen mee in het proces van beleidsvorming, aanbesteding, ontwerp en uitvoering. Centraal stond de vraag hoe circulaire en duurzame ambities daadwerkelijk kunnen worden vertaald naar een uitvoerbaar project.

De bijeenkomst werd geopend door Sjoerd Bouwmeester, Regisseur verduurzaming gemeentelijk vastgoed van de gemeente Apeldoorn in samenwerking met bouwprojectleider Martijn van Kampen. Hun verhaal begon met de wijze waarop het project tot stand is gekomen. De oorspronkelijke locatie van het bestaande zwembad bood onvoldoende ruimte voor de gewenste uitbreiding en de benodigde parkeercapaciteit. Daarnaast wilde de gemeente een voorziening realiseren die past bij de groeiambities van Apeldoorn en een herkenbare plek in de stad vormt. Daarom werd gekozen voor een nieuwe locatie waar ruimte was voor een groter en ambitieuzer ontwerp. Het nieuwe zwembad moest niet alleen functioneel zijn, maar ook een architectonische blikvanger worden.

Duurzame ambities

Binnen de gemeente ontstond eind 2023 het inzicht dat verduurzaming verder gaat dan energiebesparing alleen. Dit leidde tot een bredere benadering waarin ook materiaalgebruik, circulariteit en maatschappelijke meerwaarde een plek kregen, én de principes van Het Nieuwe Normaal meegenomen worden in gemeentelijke uitvragen. Tot 2030 gebeurt dit stapsgewijs, waarna de methodiek vanaf 2035 volledig onderdeel wordt van alle aanbestedingen voor gemeentelijk vastgoed. Deze keuze leverde aanvankelijk discussie op binnen de markt, maar heeft tegelijkertijd geleid tot een waardevolle dialoog tussen opdrachtgever en bouwsector.

Een belangrijke rol in het voortraject was weggelegd voor Synarchis. Het adviesbureau ondersteunde de gemeente tijdens de haalbaarheidsstudie en hielp bij het opstellen van het Programma van Eisen (PvE). Daarbij was hun specialistische kennis van zwembaden essentieel. Een zwembad is immers een bijzonder gebouwtype waarvoor niet alle standaard duurzaamheidsmaatregelen zonder meer toepasbaar zijn. Daarom werd zorgvuldig gekeken welke eisen realistisch en haalbaar waren. Het resultaat was een PvE met minimale functionele, ruimtelijke en technische eisen dat als basis diende voor de aanbesteding,

De gemeente koos vervolgens voor een Design & Build-aanbesteding met een vast budget van 34 miljoen euro. Marktpartijen werden niet beoordeeld op prijs, maar op de kwaliteit van hun ontwerp, duurzaamheidsprestaties en functionaliteit. De uitgangspunten van Het Nieuwe Normaal werden hierbij verwerkt in de beoordelingscriteria. Volgens de presentatie was duurzaamheid daarbij even belangrijk als kwaliteit, waardoor aanbieders werden uitgedaagd om verder te kijken dan alleen technische prestaties of financiële optimalisatie. Tussen het opstellen van de uitvraag en het indienen van de aanbiedingen zat ongeveer een half jaar. Tijdens de bijeenkomst werd opgemerkt dat ontwikkelingen in techniek en duurzaamheid tegenwoordig zo snel gaan dat de eisen op bv energieprestaties mogelijk alweer aangescherpt hadden kunnen worden.

Kijk breder

Tijdens de presentatie werd ook stilgestaan bij de beperkingen van bestaande meetmethodes. Instrumenten zoals de MPG en onderdelen van Het Nieuwe Normaal bieden waardevolle handvatten, maar geven niet altijd een volledig beeld van de werkelijke duurzaamheid van een gebouw. Een zwembad stelt bijvoorbeeld bijzondere eisen aan constructie, waterdichtheid en techniek. Beton blijft daardoor een essentieel materiaal, wat direct invloed heeft op de milieuscores. De sprekers benadrukten dat het gevaar bestaat dat te veel aandacht uitgaat naar cijfers en indicatoren, terwijl de bredere duurzaamheidswaarde van een ontwerp uit beeld raakt. Het gesprek onderstreepte hoe belangrijk het is om naast meetbare prestaties ook te kijken naar kwaliteit, levensduur, gebruikswaarde en maatschappelijke impact

De winnaar werd Wind Design & Build. De deelnemers werden door Projectcoördinator Gaatze Postma van Wind meengenomen hoe zij de uitvraag hebben vertaald naar een integraal ontwerp. Het bedrijf uit Drachten werkt bewust samen met regionale partners en heeft veel ervaring met circulair bouwen, waaronder zwembaden. Door al vroeg in het proces te rekenen aan energiegebruik en exploitatiekosten konden ontwerpkeuzes worden gemaakt die niet alleen bijdragen aan duurzaamheid, maar ook aan een gezonde bedrijfsvoering op lange termijn. Het vaste budget creëerde bovendien duidelijkheid voor zowel opdrachtgever als opdrachtnemer. Hierdoor ontstond ruimte om daadwerkelijk op kwaliteit te sturen in plaats van op de laagste prijs.

Circulariteit komt op verschillende manieren terug in het ontwerp. Een aansprekend voorbeeld is het hergebruik van bestaande stoeptegels. Deze werden geoogst en via social-return-trajecten verwerkt tot bakstenen voor de plint van het gebouw. Daarnaast worden diverse materialen gekozen op basis van circulariteit, onderhoudsvriendelijkheid en toekomstig hergebruik. In de presentatie zijn onder andere demontabele detailleringen van houten constructies, hergebruikte betonnen materialen en duurzame gevelafwerkingen opgenomen.

Ook biodiversiteit kreeg nadrukkelijk aandacht. Het gebouw biedt ruimte aan flora en fauna door het integreren van ecologische voorzieningen in de gevel. Daarbij wordt aangesloten op de groene omgeving van de Veluwe, die tevens een belangrijke inspiratiebron vormde voor het architectonische concept. Binnen het zwembad komt dit terug in materialen, kleuren en thematische elementen, waaronder een kinderzone met een bosbeleving. Zo ontstaat een gebouw dat niet alleen duurzaam is, maar ook een sterke lokale identiteit heeft.

Maaiveld

Tijdens de discussie kwam ook de keuze aan bod om het zwembad boven maaiveld te bouwen. Op het eerste gezicht lijkt dit in strijd met de ambitie om materiaalgebruik te beperken. Toch bleek deze keuze goed verdedigbaar. De omvangrijke technische installaties onder een zwembad zijn hierdoor veel beter bereikbaar en profiteren van daglicht. Dat maakt onderhoud eenvoudiger en draagt bij aan de gebruikskwaliteit van het gebouw gedurende de exploitatieperiode. De bijeenkomst maakte duidelijk dat circulariteit vaak vraagt om een afweging tussen verschillende duurzaamheidsdoelen in plaats van het simpelweg volgen van één indicator

Een andere succesfactor was de manier waarop de gemeente haar rol als opdrachtgever invulde. De gemeente beschreef nadrukkelijk de gewenste functies, relaties tussen ruimten en kwaliteitsambities, maar schreef niet tot in detail voor hoe het gebouw ontworpen moest worden. Die ontwerpvrijheid gaf marktpartijen ruimte om hun expertise in te zetten en innovatieve oplossingen aan te dragen. In een dialoog tussen opdrachtgever en opdrachtnemer ontstond zo een ontwerp dat zowel aansluit op de gemeentelijke ambities als op de kennis en ervaring van de markt.

Geleerde lessen

De bijeenkomst liet zien dat circulair bouwen niet begint bij materialen, maar bij samenwerking, duidelijke ambities en een slimme uitvraag. Zwembad Aquadoorn vormt daarvan een inspirerend voorbeeld. Door duurzaamheid, circulariteit, kwaliteit en maatschappelijke meerwaarde vanaf het begin gelijkwaardig mee te nemen, ontstaat een gebouw dat verder gaat dan het behalen van scores alleen. Het project laat zien hoe publieke opdrachtgevers en marktpartijen samen kunnen werken aan toekomstbestendige voorzieningen met meerwaarde voor gebruikers, omgeving en samenleving.