Cirkelstad Producenten en leveranciers: samenwerken aan hergebruik van (bouw)materialen

Community bijeenkomst Distributiecentrum Mastermate in Bleiswijk

Hoe krijgt hergebruik van bouwmaterialen echt voet aan de grond? Die vraag stond centraal tijdens de Cirkelstad-bijeenkomst bij het distributiecentrum van technische groothandel Mastermate. Hier kwamen op 30 maart producenten, leveranciers en bouwpartijen samen om te verkennen hoe de keten meer op hergebruik kan worden  ingericht. Geen abstracte visies, maar een middag vol praktijkervaringen, discussie en concrete dilemma’s. 

Gastheren Wim Voskamp, directielid en Ruben Slingerland, duurzaamheidmanager van Mastermate openen de bijeenkomst in het distributiecentrum in Bleiswijk. Hij schetst hoe circulariteit hier niet alleen over materialen gaat, maar ook over mensen. De organisatie heet 11 doelstellingen als onderdeel van een duurzame bedrijfsvoering Van Circulaire dienstverlening, toewerken naar een CO2-neutrale bedrijfsvoering tot duurzaam verpakkingsmateriaal, logistiek en producten. De maatschappelijke betrokkenheid is ook doorgevoerd tot op de werkvloer. In het magazijn werken medewerkers met uiteenlopende achtergronden: van statushouders tot mensen die via een omweg weer instromen op de arbeidsmarkt. “We proberen hier op meerdere manieren waarde toe te voegen,” legt Ruben uit. Die brede blik op waarde, sociaal én materieel, vormt een rode draad voor de middag.

Sleutelrol

Tijdens de rondleiding door het distributiecentrum wordt al snel duidelijk dat logistiek een sleutelrol speelt. Retourstromen, opslag en herverdeling van materialen: Mastermate werkt dagelijks aan het verbeteren hiervan. Automatisering en robots spelen hierbij een belangrijke rol. Zo is te zien dat producten alleen nog worden verpakt als dat echt nodig is. Als het niet nodig is gaan ze los in kratten, die weer retour gaan naar Mastermate. Ook aan het zo efficiënt mogelijk stapelen in de vrachtwagens wordt aandacht besteed. “Ons uitgangspunt is dat we zo min mogelijk vervoersbewegingen willen doen,” legt Wim Voskamp uit. “Dat betekent goed plannen en goed stapelen. Dat bespaart heel wat CO2.” De mensen op de werkvloer worden ook actief aangemoedigd om mee te denken. “Een idee dat van de werkvloer gekomen is, is om de plastic tape met logo te vervangen door papieren tape zonder opdruk,” gaat Wim verder. “Het lijkt misschien iets kleins, maar we gebruiken daar nogal wat van.”

Verbinding van partijen

Na de rondleiding brengt Community manager voor Producenten en leverancier bij Cirkelstad, Wytze Kuijper het gesprek naar de kern: de bouwketen moet fundamenteel anders gaan functioneren. “Het is niet meer een kwestie van een beetje beter worden,” stelt hij. “We moeten het anders gaan organiseren.” Volgens Kuijper ligt de uitdaging niet bij één partij, maar juist in de verbinding tussen partijen. Producenten, leveranciers, aannemers en opdrachtgevers moeten zich opnieuw tot elkaar verhouden. Pas als die schakels echt samenwerken, ontstaat ruimte voor hergebruik op grotere schaal. Die samenwerking is in de praktijk al zichtbaar, bijvoorbeeld bij renovatieprojecten. Deelnemers geven aan dat ketenpartners daar vaker samen optrekken en kennis delen. De opgave is zo groot, dat je eigenlijk niet meer van concurrentie kan spreken – de essentie ligt bij het samen goed organiseren in de keten.

Van pilot naar praktijk

Een belangrijk thema is de stap van experiment naar standaard. Veel initiatieven blijven hangen in pilots, terwijl opschaling uitblijft. Wytze wijst op het belang van structureel opdrachtgeverschap en langdurige samenwerking. “Als partijen niet met elkaar in gesprek blijven, blijft het een pilot.” Daarbij speelt ook de overheid een rol. Het nieuwe coalitieakkoord zegt: We versterken het Nationale Programma Circulaire Economie (lees ook de Aanpak Circulair Slopen en hergebruik), met de focus op uitvoering en concrete opschaling van circulaire oplossingen in de praktijk.” Het Transitiebureau Circulaire bouwen voert ook een verkenning uit voor een Nationale Aanpak Hergebruik Bouwmaterialen (NAHB). De NAHB heeft een eerste 3-pager opgesteld en wil richting gaan geven aan een landelijke aanpak en doet een heldere oproep: de bouwsector is op tal van plekken al volop in beweging, benut die initiatieven om samen tot een gedragen landelijke beweging te komen.

Eigenaarschap van materialen

Een van de meest prikkelende discussies ontstaat rond de vraag: van wie zijn materialen eigenlijk? Moeten opdrachtgevers eigenaar blijven van materialen in hun gebouw? Of ligt die verantwoordelijkheid juist bij producenten, die grote volumes op de markt brengen? Een deelnemer stelt dat producenten beter in staat zijn om materialen hoogwaardig terug te nemen en opnieuw in te zetten. “Zij hebben het volume en de kennis,” klinkt het. Tegelijkertijd blijkt eigenaarschap in de praktijk weerbarstig: gebouwen wisselen van eigenaar, worden aangepast en bestaan uit talloze materialen met verschillende levensduren. Toch groeit het besef dat nieuwe business- en samenwerkingsmodellen nodig zijn. Denk aan transparantie over herkomst van materialen, werkelijke kosten en milieu impact over de gehele levensduur van een gebouw,  terugnamegaranties met statiegeld of producten-as-a-service, zodat materialen na gebruik weer terugkeren naar de producent.

Hergebruik in de praktijk: Losmaakbaarheid, restwaarde en een groene bakken

Ook het ontwerp van gebouwen komt uitgebreid aan bod. Losmaakbaarheid, het kunnen demonteren van onderdelen, wordt steeds belangrijker. Maar de focus verschuift: niet alles hoeft per se los, zolang herbruikbaarheid en restwaarde maar geborgd zijn. Dat betekent dat circulair bouwen niet alleen een duurzaamheidsvraagstuk is, maar ook een economisch vraagstuk.
De discussie wordt concreet bij voorbeelden uit de praktijk. Zo vertelt Barthel van Dinther van elk-groep over de samenwerking met Mastermate rond hergebruik van toiletpotten. “Naast de afvalcontainers staan bij renovatieprojecten groene bakken van Mastermate,” legt hij uit. “Op het oog nog mooie toiletpotten worden in de groene bakken geplaatst, die Mastermate komt ophalen.” “Wij reinigen ze grondig,” legt Ruben Slingerland van Mastermate uit, “en daarna zijn weer klaar voor gebruik.” Naast sanitair verkoopt Mastermate ook circulair hang- en sluitwerk, bouwbeslag en deuren of onderdelen daarvan.

Doorstromen

Een opvallend inzicht uit de sessies is dat langdurige opslag van materialen vaak niet wenselijk is. In plaats van grote hubs pleiten deelnemers voor snelle doorstroming: materialen moeten zo direct mogelijk van het ene project naar het andere. De achterliggende opgave en vraag is zegt Kuijper: Waarom blijft de eigenaar van het product (gebouw), niet de eigenaar! Dat is het beste waarde behoud, slimste logistiek, de beste afstemming tussen vraag en aanbod en financieel-fiscaal het meest aantrekkelijk. Met het project KAVA van het Rijksvastgoedbedrijf als voorbeeld worden de stappen van ‘blijf eigenaar tenzij’ nu ook duidelijke gezet.
De cijfers benadrukken de urgentie voor hergebruik: 81% van de materialen in Nederland worden geïmporteerd, 50% is bestemd voor de bouw, terwijl slechts 8% hoogwaardig wordt hergebruikt. Tegelijkertijd benadrukken deelnemers dat verandering met kleine stappen begint. Niet wachten op perfecte systemen, maar gewoon beginnen: materialen oogsten, toepassen en leren van wat wel en niet werkt.

Mooie nieuwe samenwerking in de dop

Hoe waardevol het kan zijn om gastheer te zijn van een Cirkelstad bijeenkomst en buitenstaanders een blik op de werkvloer te gunnen, werd deze keer al gelijk duidelijk. Dirk van Dinter, van aspirant Cirkelstad partner Soprema, zag de achterkant van de gebruikte verzendetiketten in het distributiecentrum in de ‘afvaldoor’ en vertelde dat zij samenwerken met een fabriek in Frankrijk die van dat materiaal isolatiemateriaal maakt dat kan worden ingeblazen. Dit klonk Ruben Slingerland als muziek in de oren, dus werden er gelijk gegevens uitgewisseld.

Samen verder

Aan het einde van de middag is één ding duidelijk: de oplossing ligt niet in één innovatie of één partij. Het gaat om samenwerking, vertrouwen en het durven loslaten van bestaande rollen. Of zoals Kuijper het samenvat: “de uitdaging is niet om iets beter te doen, maar om het fundamenteel anders te organiseren. De stappen worden gezet. Nu is het zaak om samen door te pakken.”

Stoppen met onnodig verspillen

Wil jij meedoen aan het Collectief Hergebruik Bouwmaterialen (Praktijk onderzoek mogelijk gemaakt door Ministerie van VRO) voor hergebruik van CV-ketels, balkhout en/ of hergebruik van bestaande fundering en/of casco? Meld je dan hier aan als opdrachtgever, fabrikant of uitvoerende organisatie.

Meer weten?

Met de Cirkelstad Community Producenten en leveranciers zijn we actief op drie actielijnen:

• Zichtbaarheid
• Vergelijkbaarheid
• Samenwerking

De volgende bijeenkomst is op 15 juni, dan zijn we te gast bij bbn in Houten. Samen met bbn en andere adviesbureau zijn we actief aan de slag om vergelijkbaarheid van producten (nieuw, gebruikt, met recycled content of biobased op eenduidige wijze vergelijkbaar te maken voor o.a.  architecten, inkopers en werkvoorbereiders.
Wil je er bij zijn? Schrijf je dan hier in.

Meedoen?

Wil je ook aansluiten bij de community Producenten en Leveranciers of wil je ook eens gastheer zijn? Neem dan contact op met Wytze Kuijper | 06.22.968.568 | wytze.kuijper@cirkelstad.nl