Communitybijeenkomst Cirkelstad Deventer-Apeldoorn: Samenwerking als sleutel voor toekomstbestendige gebiedsontwikkeling

Tijdens de vierde community bijeenkomst van Cirkelstad Deventer-Apeldoorn stond één vraag centraal: hoe organiseer je samenwerking zó dat gebiedsontwikkelingen niet alleen woningen opleveren, maar ook maximale maatschappelijke waarde creëren? Aan de hand van de gebiedsontwikkeling Wechelerhoek in Deventer gingen vertegenwoordigers van gemeenten, ontwikkelaars, corporaties, bouwers en adviseurs hierover met elkaar in gesprek. De sessie werd begeleid door Vera van Maaren (Themaspecialist Gebiedsontwikkeling) en maakte gebruik van een interactieve werkvorm die deelnemers letterlijk door het ontwikkelproces liet bewegen.

Meer dan woningen bouwen

Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling gaat over veel meer dan het realiseren van woningen. Thema’s als klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit, energievoorziening, circulariteit, mobiliteit, sociale cohesie en gezondheid spelen allemaal een rol. De uitdaging is om deze opgaven niet afzonderlijk te benaderen, maar juist in samenhang.

Tijdens de sessie werd duidelijk dat een integrale aanpak geen luxe is, maar een voorwaarde voor een goed resultaat. Deelnemers benoemden onder meer de noodzaak om de mens centraal te zetten, flexibel te blijven gedurende verschillende projectfasen en te werken vanuit een integraal afwegingskader. Daarbij kwam ook het besef naar voren dat maatschappelijke ambities alleen haalbaar zijn wanneer partijen vanaf het begin gezamenlijk optrekken en werken vanuit gedeelde waarden.

Van dystopie naar utopie

Om het gesprek over toekomstbestendige ontwikkeling op gang te brengen, werden twee toekomstscenario’s naast elkaar gezet: een dystopie en een utopie. De dystopie schetste een wereld van fossiele energie, grondstoffen schaarste, biodiversiteitsverlies, extreme klimaateffecten en groeiende ongelijkheid. Daartegenover stond een toekomstbeeld waarin hernieuwbare energie, circulariteit, natuurinclusiviteit, gezonde leefomgevingen en emissiearme mobiliteit de norm zijn. Wie wil nou niet toewerken naar zo’n toekomst?

De discussie die daarop volgde was minstens zo interessant als de beelden zelf. Zo werd benadrukt dat bestaande stedelijke gebieden beter benut kunnen worden voordat nieuwe ruimte wordt aangesneden. Ook kwam de vraag op tafel hoe verdichting en hoogbouw kunnen bijdragen aan het combineren van woningbouw en het behoud van groene ruimte.

Inspirerende voorbeelden uit het land

Om zichtbaar te maken dat deze ambities niet alleen op papier bestaan, werden verschillende voorbeelden uit Nederland besproken. Projecten zoals Merwede in Utrecht, Buurtschap Crailo, het getijdenpark in de Rotterdamse Merwe-Vierhavens, biobased wooncomplexen zoals Urban Woods en circulaire transformaties zoals De Satelliet laten zien hoe klimaatadaptatie, natuur, hergebruik en biobased bouwen in de praktijk vorm krijgen.

De voorbeelden maakten duidelijk dat er al veel kennis beschikbaar is. De uitdaging ligt niet zozeer in het bedenken van nieuwe oplossingen, maar in het organiseren van processen waarin deze oplossingen daadwerkelijk kunnen worden toegepast.

De Wechelerhoek als praktijkcasus

De gebiedsontwikkeling Wechelerhoek vormde de rode draad van de middag. Op een voormalig landbouwgebied werkt de gemeente Deventer aan ongeveer 1.500 woningen. Het stedenbouwkundig plan is vrijwel gereed en de participatiefase wordt afgerond. De komende periode verschuift de aandacht naar de uitgifte van gronden en de daadwerkelijke realisatie.

Dat brengt nieuwe vraagstukken met zich mee. Hoe borg je toekomstbestendige ambities in aanbestedingen en contracten? Hoe voorkom je dat ambities zich opstapelen in plaats van elkaar versterken? En waar leg je eisen vast, terwijl je tegelijkertijd voldoende ruimte laat voor kennis en oplossingen vanuit de markt?

De gesprekken maakten duidelijk dat toekomstbestendige gebiedsontwikkeling niet alleen vraagt om andere instrumenten, maar ook om een andere houding. Een van de terugkerende inzichten was dat samenwerking begint bij begrip voor elkaars belangen en perspectieven.

Het gesprek over samenwerking

In het tweede deel van de bijeenkomst verschoof het gesprek nadrukkelijk naar een andere manier van samenwerken. Tijdens de interactieve werkvorm onderzochten deelnemers welke partijen op welk moment betrokken moeten worden en welke perspectieven vaak pas laat aan tafel komen.

Daarbij werd duidelijk dat samenwerking niet alleen draait om structuur en proces, maar vooral ook om houding en gedrag. Vertrouwen, gelijkwaardigheid en het werken vanuit gedeelde waarden werden meerdere keren genoemd als belangrijke voorwaarden.

In een oefening werden deelnemers gevraagd hun ogen te sluiten en terug te denken aan een samenwerking die zij als goed hadden ervaren. Opvallend genoeg kwamen steeds dezelfde kenmerken terug: coöperatie, gelijkwaardigheid, vertrouwen en plezier. Juist ook in een bouwteam kan dat plezier belangrijk zijn: het draagt bij aan openheid en de bereidheid om samen naar oplossingen te zoeken.

Ook dialoog bleek essentieel. Door uit de eigen rol te stappen en je te verplaatsen in het perspectief van een andere partij ontstaat meer begrip voor elkaars belangen en verantwoordelijkheden. De interactieve werkvorm liet zien dat het gezamenlijk doorlopen van het proces helpt om dilemma’s zichtbaar te maken én om te ontdekken waar andere vormen van samenwerking mogelijk zijn.

Geleerde lessen

De bijeenkomst leverde een aantal duidelijke lessen op. Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling vraagt om het vroeg betrekken van relevante domeinen, het concreet maken en vasthouden van gedeelde waarden en een bredere blik op waarde. Niet alleen financiële haalbaarheid telt, maar ook gezondheid, klimaatadaptatie, circulariteit, beheer, sociale kwaliteit en waarde op de lange termijn.

Maar misschien wel de belangrijkste opbrengst van de ochtend zat in het gesprek over hoe we samenwerken. Deelnemers gaven aan dat de sessie hielp om buiten de eigen rol te kijken en meer begrip te krijgen voor andere perspectieven. Nieuwe uitdagingen vragen niet alleen om nieuwe oplossingen, maar ook om samenwerking gebaseerd op vertrouwen, gelijkwaardigheid, dialoog en plezier.

Uiteindelijk gaat het erom dat partijen niet alleen samen een project realiseren, maar ook iets moois en waardevols achterlaten.

Advies voor Wechelerhoek

Voor Wechelerhoek is de volgende stap om vóór de uitvraag scherp te bepalen welke gedeelde waarden en ambities geborgd moeten worden en waar ruimte blijft voor de markt. Organiseer daarbij bewust de samenwerking tussen gemeente, markt, beheer en andere betrokkenen. Zeker richting realisatie en bouwteam zijn vertrouwen, gelijkwaardigheid en plezier belangrijke voorwaarden om gezamenlijk tot betere oplossingen te komen.

Contact

Heb je ook interesse om aan te sluiten bij Cirkelstad Deventer-Apeldoorn? Neem dan contact op met Carmen of Eric via deventer-apeldoorn@cirkelstad.nl.