Waarom we de nadruk eerst op circulaire gebieden moeten leggen, daarna pas op circulaire gebouwen

De circulaire economie is gedurende de afgelopen jaren een zeer relevant begrip geworden binnen de Nederlandse bouwsector. De drijfveer achter een een circulaire gebouwde omgeving is tweeledig: terwijl stadsbesturen een steeds grotere nadruk leggen op ontwikkeling binnen specifieke duurzaamheidskaders, beginnen organisaties de economische voordelen en reputatiewinst te ondervinden die circulaire gebouwen te bieden hebben. De beslissing van de Dutch Green Building Council (DGBC) om circulariteit in haar BREEAM standaard op te nemen is hiervan een duidelijk signaal: circulaire bouw is een snel groeiende realiteit en prioriteit.

Voor velen refereert de term “circulaire bouw” naar een bouwsector waarin we individuele gebouwen ontwerpen met efficiënt materiaalgebruik als hoofddoel. Voor een wezenlijk circulaire ontwikkeling is het echter vereist om eerst uit te zoomen. Alle gebouwen zijn verbonden aan een groter netwerk van structuren en diensten, waaronder transportdiensten, sanitaire systemen, elektriciteitsnetwerken, afvalverwerkingssystemen en publieke ruimten. Om volledig circulair te worden, moet het ontwerp van gebouwen parallel lopen aan het bredere stedelijke systeem of de regio waarin het ingebed is. Zoals Gerard Roemers van Metabolic aangaf tijdens een recent interview met DGBC, “Je kunt een heel duurzaam of circulair gebouw neerzetten, maar als je dat op een plek doet waar je alleen na lang reizen met de auto kunt komen, dan is dat niet een circulaire keuze.”

Nederlandse gemeenten nemen de leiding in het ontwikkelen van circulaire gebieden

De Amsterdamse buitenwijk Buiksloterham in Amsterdam-Noord is een van de koplopers in Nederland wanneer het gaat om circulaire gebiedsplanning. In 2015 heeft Amsterdam, samen met 20 andere organisaties waaronder Metabolic, een manifest ondertekend die de postindustriële wijk in een volledig circulaire buurt moet veranderen.

Circulaire gebiedsplanning is in de navolgende jaren een groeiende prioriteit geworden voor Nederlandse gemeenten. Het “Built Environment”-team van Metabolic heeft recentelijk een circulariteitsraamwerk ontwikkeld voor een centraal district in gemeente Haarlemmermeer. Samen met Haarlemmermeer hebben we de energie-, water- en materiaalstromen in kaart gebracht die het gebied in en uit stromen en deze data gebruikt om interventies met een hoge impact voor te stellen, zoals onder andere gedecentraliseerde sanitatie, urban mining, batterij opslag en laadpalen voor elektrische voertuigen. We hebben vervolgens onderzocht hoe deze interventies geïntegreerd zouden moeten worden in het Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPvE) van de gebied en hoe de ruimtelijke implicaties vertaald kunnen worden in aanbesteding- en ontwikkelingsrichtlijnen voor kavels in het gebied.

Er loopt een rode draad door dit soort projecten: alle gebieden die samen een stad of regio vormen verschillen van elkaar, en sommige gebieden zijn geschikter voor specifieke duurzaamheidsinterventies dan andere. Dit kan het best verklaard worden door middel van een recent project waarbij we in kaart hebben gebracht hoe gemeentelijke duurzaamheids- en circulariteitsdoelen zich verhouden tot de ruimtelijke implicaties van elk gebied, en hoe wijken met verschillende profielen benaderd zouden moeten worden met opmaat gemaakte strategieën. Deze aanpak vormt het hart van het  Metabolic Cities Program dat later dit jaar gelanceerd zal gaan worden.

Wat betekent dit voor ontwikkelaars?

In de aanbesteding van te ontwikkelen kavels selecteren gemeenten steeds vaker op basis van circulariteit en duurzaamheid. Deze voorwaarden worden vaak gesteld op gebiedsniveau, dus als ontwikkelaars tenders willen blijven winnen, is het van cruciaal belang om gebouwen te zien in de context van hun gebied.

Om ontwikkelaars en woningcorporaties deze verschuiving te helpen begrijpen en erop te anticiperen heeft het Metabolic team kort geleden een masterclass serie van drie maanden voltooid rond circulair aanbesteden en gebiedsontwikkeling in samenwerking met Platform31, SGS Search en AT Lawyers. De belangrijkste bevindingen uit deze serie is te vinden in de publicatie Groenboek: circulariteit en gebiedsontwikkeling.

Om meer te weten te komen over de manier waarop Metabolic circulaire gebiedsontwikkeling benadert kun je het Haarlemmermeer Gebiedsontwikkeling Rapport doornemen, het rapport lezen over de Ruimtelijke Implicaties van Circulaire Ontwikkeling in Amsterdam (Nederlands of Engels) of contact opnemen met Merlijn Blok via merlijn@metabolic.nl. 

< Verslag eerste Community of Practice meeting Haarlemmermeer | Ereburger: Floor van der Kemp >