Netbewuste Nieuwbouw: Hoe stedenbouw netcongestie kan verlichten

Planalogic publiceert onderzoek over netcongestie

Netcongestie heeft zich ontwikkelt tot een van de grootste obstakels voor de Nederlandse woningbouwambitie van 100.000 woningen per jaar tot 2030. Terwijl veel partijen zoeken naar oplossingen tijdens de bouw- en ontwerpfase, blijft een cruciaal onderdeel onderbelicht: de stedenbouwkundige planfase. Nieuw onderzoek van Planalogic, in opdracht van het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, laat zien dat juist in dit vroege stadium enorme winst te behalen valt.

Het probleem van late interventie

Tot nu toe werden stedenbouwkundige uitgangspunten als een gegeven beschouwd. Pas later in het proces probeerden bouwers en ontwikkelaars de impact op het stroomnet te beperken door kostbare maatregelen zoals extra isolatie en betere kierdichting. Het nieuwe rapport “Netbewuste Nieuwbouw: Het stedenbouwkundig perspectief” toont aan dat dit patroon inefficiënt en onnodig duur is.

Spectaculaire verschillen

Op basis van duizenden simulaties ontdekte Planalogic verrassende resultaten. Tussen het meest gunstige corridorgebouw en de minst gunstige grondgebonden woning bestaat maar liefst 400% verschil in piekbelasting van de warmtevraag. Zelfs binnen dezelfde gebouwtypes zijn de verschillen enorm: tussen gunstige en ongunstige corridorgebouwen loopt het verschil op tot 300%.

Deze spreiding wordt veroorzaakt door het samenspel van factoren zoals oriëntatie, gebouwvorm, woningtypologie, materialisering en gevelopeningen. Het cruciale inzicht: veel van deze factoren kunnen vroeg in het proces worden geoptimaliseerd, vaak zonder extra kosten of zelfs met kostenbesparingen.

De kracht van compact bouwen

De vormfactor van gebouwen blijkt een sleutelfactor. Compacte gebouwen met een lage surface-to-volume ratio presteren niet alleen beter op piekbelasting (tot 40% verschil), maar leveren ook substantiële besparingen op. Tussen compacte en niet-compacte varianten van dezelfde typologie bestaat 30% verschil in bouwkosten. Bovendien leidt compact bouwen tot 25% minder CO2-uitstoot vergeleken met niet compact bouwen.

Ook programma en schaal maken uit. Grotere appartementen en gebouwen scoren beter doordat ze compacter kunnen worden ontworpen met behoud van daglicht in verblijfsruimtes. Dit leidt gemiddeld tot 18% lagere piekbelasting.

Verrassende inzichten over oriëntatie

Oriëntatie heeft een genuanceerd effect. Op de koudste dag – 21 december, wanneer de piekbelasting wordt gemeten – is de invloed beperkt tot ongeveer 2%. Dit komt doordat de piekbelasting op de koudste, en kortste dag, is berekend. Op die dag is er nauwelijks sprake van zoninstraling. Echter, op jaarbasis heeft oriëntatie een grote invloed op het totale energieverbruik, waardoor het toch belangrijk blijft om hier vroeg bij stil te staan.

Materialisering speelt een kleinere rol. Beton scoort door zijn warmte-inertie ongeveer 5% beter dan hout, maar dit voordeel weegt niet op tegen de nadelen voor CO2-uitstoot. Gevelopeningen hebben eveneens weinig impact op de piekbelasting (circa 5%), hoewel ze op jaarbasis wel relevant zijn.

De kostbare noodoplossing

Verbeterde isolatie en kierdichting blijken extreem effectief – ze kunnen de piek met 77% verlagen – maar komen met een prijskaartje. Dit bevestigt het belang van vroege optimalisatie: voorkomen is beter dan genezen.

Dramatische gevolgen voor haalbaarheid

De financiële consequenties zijn ingrijpend. In een rekenvoorbeeld daalt de residuele grondwaarde van €296 naar €106 per vierkante meter wanneer ongunstige uitgangspunten worden gekozen. Met optimale keuzes kunnen bijna twee keer zoveel woningen worden gerealiseerd, gemeten in vierkante meters zelfs drie keer zoveel.

De weg vooruit

Het onderzoek onderstreept dat netcongestie, duurzaamheid en betaalbaarheid geen tegenstrijdige doelen hoeven te zijn. Door bewuste keuzes in de planfase ontstaat een win-win-win situatie: minder belasting op het net, lagere bouwkosten en een kleinere CO2-voetafdruk.

De boodschap aan gemeenten en ontwikkelaars is helder: begin het gesprek over netbewust bouwen niet bij het definitieve ontwerp, maar aan de tekentafel van het stedenbouwkundige plan. Dit moment mag niet gemist worden.

Vragen over netbewust bouwen?

Het onderzoek is uitgevoerd door Planalogic in opdracht van Ministerie van VRO. De stedenbouwkundige fase biedt de meeste ruimte voor optimalisatie, maar vraagt ook om specifieke expertise. Planalogic deelt graag inzichten uit het onderzoek en bespreekt hoe deze toepasbaar zijn op concrete projecten. Voor kennisuitwisseling en een verdiepend gesprek kun je contact opnemen met Hugo Jager via hugo@planalogic.com en +31 (0)6 5392 3395.